Stoacı filozoflardan hekimliğin bugünkü çıkmazına…
Marcus Aurelius bir imparator olmasına rağmen kendisine sürekli insan olduğunu hatırlatıyordu. Epiktetos, insanın özgürlüğünü başkalarının davranışlarından çok kendi iradesini koruyabilmesinde görüyordu. Seneca ise insanın ömrünü nasıl tükettiğini, zamanını ve hayatını nereye harcadığını sorguluyordu.
Aradan yaklaşık iki bin yıl geçti. İnsan değişti, dünya değişti, meslekler değişti. Ama insanın en eski yanılgılarından biri hala aynı: İyi niyetli olmanın, sabretmenin ve fedakarlık yapmanın her sorunu çözeceğine inanmak….
Hekimlikte bu yanılgının bedelini daha ağır ödüyoruz.
Çünkü bize yıllarca önce insanı yaşatmayı öğrettiler. Kendi yorgunluğumuzu unutmayı, hastanın başından ayrılmamayı, gerektiğinde uykumuzdan ve ailemizden vazgeçmeyi öğrendik. Bütün bunları yaparken bir hesap tutmadık. Mesleğimizin doğasında sorumluluk vardı; biz de o sorumluluğu üstlendik.
Ancak zaman içinde bir şey değişti. Fedakarlık , takdir edilen bir davranış olmaktan çıkıp sürekli beklenen bir yükümlülüğe dönüştü. Hekimin özverisi sistemin açığını kapatmak için kullanılırken, hekimin kendi emeğine ve geleceğine ilişkin beklentileri çoğu zaman ikinci plana itildi.
Bugün asıl konuşmamız gereken mesele tam da bu.
Hekimlikte fedakarlık neden bu kadar çok bekleniyor da emeğin karşılığını adil biçimde vermek neden bu kadar zorlaşıyor?
İyi niyet, kötü işleyen bir sistemi düzeltebilir mi?
Epiktetos’un düşüncelerinden hareket edersek, kontrol edemediğimiz şeylerle kendi sorumluluğumuzdaki şeyleri birbirinden ayırmamız gerekir. Bir hekimin hastalığını iyileştiremediği durumlar olabilir; çünkü tıbbın sınırları vardır. Fakat bu, hekimin kendi haklarını savunamayacağı anlamına gelmez.
Bugün bir hastanede çalışan hekim, yalnızca hastasını tedavi etmekle uğraşmıyor. Karmaşık ödeme hesaplarını takip ediyor, performans puanlarını anlamaya çalışıyor, değişen uygulamaların gelirine etkisini hesaplıyor. Aynı branşta çalışan iki hekimin kazancı arasındaki farkın nedenini anlamaya çalışırken çoğu zaman kendisini açıklaması güç bir sistemin içinde buluyor.
Örneğin, bir cerrahın yaptığı ameliyatları ve üstlendiği komplikasyon risklerini yalnızca işlem sayısıyla değerlendirmek mümkün mü? Bir yoğun bakım hekiminin ağır hastayı hayatta tutmak için harcadığı emek, her zaman yüksek işlem puanına dönüşüyor mu? Patoloji uzmanının doğru tanısının, biyokimya uzmanının laboratuvar sonuçlarının veya radyoloji uzmanının kritik değerlendirmesinin sağlık sistemindeki değerini kaç puanla ölçebiliriz?
Elbette performans değerlendirilebilir. Verimlilik önemlidir. Kamu kaynaklarının doğru kullanılması da zorunludur. Ancak ölçülebilen her şeyi değerli, kolay ölçülemeyen her şeyi önemsiz sayarsak adaletli bir sistem kuramayız.
Üstelik mevcut teşvik düzeninde sorun yalnızca puanların karmaşıklığı değil. Hekimin gelirinin; branşına, hastanenin koşullarına, bireysel katsayılara ve işlem hacmine bağlı olması, aynı sorumluluğu taşıyan hekimler arasında ciddi gelir farklılıkları doğurabiliyor.
Bir hekimin temel geçimini performans hesabının sonucuna bırakmak, mesleki güvence açısından ne kadar doğrudur?
Bizim önerimiz karmaşık değil: Hekimin temel ücreti, yaptığı işlemlerin sayısına bağlı olmadan güvenilir ve öngörülebilir olmalı. Teşvik, temel gelirin yerine geçmemeli; ek emeği karşılayan, şeffaf ve denetlenebilir bir unsur olarak kalmalı. Aynı zamanda farklı branşların görünmeyen emeği ve taşıdığı sorumluluklar da değerlendirmeye katılmalı.
Hekimleri birbirleriyle yarıştırmak yerine, her hekimin emeğini koruyan bir sistem kurmalıyız.
Otuz yıllık hekimlik ile bir bordro satırı arasındaki mesafe
Bir hekim düşünün. Tıp fakültesini bitirmiş, uzmanlık eğitimi almış, yıllar boyunca nöbet tutmuş, ameliyat yapmış, binlerce hastanın sorumluluğunu üstlenmiş. Meslekte otuzuncu yılına gelmiş. Artık yalnızca kendi branşının değil, yetiştirdiği hekimlerin ve çalıştığı kurumun da birikimini taşıyor.
Böyle bir hekimin ekonomik geleceğini değerlendirirken yalnızca o ay kaç işlem yaptığına bakabilir miyiz?
Otuz yıllık mesleki deneyimin, uzmanlığın, klinik kararların ve ağır sorumlulukların karşılığı yalnızca o ayki performans puanından ibaret olmamalıdır.
Burada mesele hekimlerin ayrıcalık istemesi değil; uzun bir eğitim sürecinin, ağır sorumlulukların ve yıllara yayılan emeğin karşılığının adil biçimde verilmesidir.
Üstelik sorun yalnızca çalışan hekimin bugünkü geliri de değil. Emeklilikte ne kadar gelir elde edeceği, yıllarca çalıştıktan sonra ekonomik güvencesini koruyup koruyamayacağı da aynı derecede önemlidir.
Bir hekim, meslek hayatının en verimli yıllarını kamu hizmetine verdikten sonra emekliliğini ekonomik kaygılarla geçirmek zorunda kalıyorsa burada yalnızca kişisel bir sorun yoktur. Mesleğin geleceğini ilgilendiren yapısal bir sorun vardır.
Seneca’nın zaman üzerine düşüncelerini bu nedenle önemsiyorum. Hekimin ömrü yalnızca hastanede geçirdiği saatlerden ibaret değildir. Çocuklarının büyüdüğü yıllar, ailesiyle geçiremediği zaman, dinlenemediği geceler ve mesleğin getirdiği sürekli zihinsel yük de bu hayatın bir parçasıdır.
Hekimden sorumluluk bekliyorsak onun da insanca yaşayabileceği bir ekonomik ve mesleki düzen kurmak zorundayız.
Sorun yalnızca maaş değil, mesleğin geleceği
Hekimlerin ekonomik sorunlarını konuştuğumuzda tartışmayı yalnızca maaş artışına indirgemek kolaycılık olur.
Hekimin mesleki bağımsızlığı, çalışma koşulları, hukuki güvencesi, emekliliği ve mesleki itibarının korunması aynı bütünün parçalarıdır.
Hastanede görev yapan hekim, verdiği tıbbi kararın sorumluluğunu taşıyor. Ancak idari işleyişin, personel eksikliğinin, fiziki yetersizliklerin veya sistemsel aksaklıkların bütün sonuçlarının da kişisel sorumluluğuna dönüştürülmesi kabul edilebilir mi?
Bir işlemin hangi koşullarda yapıldığını, hangi kaynakların mevcut olduğunu ve hekimin hangi yetki sınırları içinde çalıştığını değerlendirmeden yalnızca sonuç üzerinden sorumluluk yüklemek adil değildir.
Aynı şekilde, hekimin hukuki güvencesi yalnızca dava açıldıktan sonra hatırlanmamalıdır. Etkili hukuki destek, mesleki risklerin azaltılması ve adil soruşturma süreçleri çalışma hayatının ayrılmaz parçaları olmalıdır.
Teşvik hesaplarının anlaşılır olması, bordroların denetlenebilmesi, hatalı hesaplamalara etkili itiraz yollarının bulunması da temel bir ihtiyaçtır. Hekim, hak ettiği ödemeyi alabilmek için her ay ayrı bir hesap uzmanına dönüşmek zorunda kalmamalıdır.
Bunların her biri somut taleplerdir. Her biri hukuki ve idari mücadeleyle takip edilebilir. Ve bunların hiçbirini yalnızca iyi niyetle çözmek mümkün değildir.
Peki, neden TEK sendika?
Marcus Aurelius’un düşüncelerinde insanın toplumsal bir varlık olduğu fikri önemli bir yer tutar. İnsan yalnızca kendisi için yaşamaz; ortak hayatın ve ortak sorumlulukların da parçasıdır.
Hekimlikte dayanışma da tam olarak böyle bir anlam taşıyor.
Bugün farklı sendikalarda bulunan hekimlerin yaşadığı sorunlar büyük ölçüde ortak. Branşların, hastanelerin ve çalışma koşullarının farklı olması taleplerin ayrıntılarını değiştirebilir; ancak adil ücret, güvenli çalışma, mesleki bağımsızlık, hukuki güvence ve emeklilik hakkı hepimizi ilgilendirir.
Buna rağmen hekimlerin ortak talepleri farklı örgütlenmeler arasında bölündüğünde sesimiz, gücümüz ve mücadele kapasitemiz de parçalanabiliyor.
Bir sendika ücret politikasına odaklanıyor, diğeri hukuki sorunları öne çıkarıyor, bir başkası çalışma koşullarını gündeme taşıyor. Oysa hekim, bütün bu sorunları aynı çalışma hayatının içinde yaşıyor. Maaşı, teşviki, nöbeti, emekliliği ve mesleki bağımsızlığı birbirinden kopuk meseleler değil.
Buradan hareketle savunduğumuz düşünce açık: Hekimlik mesleğinin ortak sorunları, ortak bir irade ve güçlü bir temsil mekanizmasıyla çözülmelidir.
TEK sendikanın ortaya koyduğu yaklaşım, hekimlerin aynı çatı altında buluşması fikrine dayanıyor. Amaç, farklı görüşleri susturmak veya herkesi aynı düşünmeye zorlamak değil; hekimlerin ortak hakları söz konusu olduğunda bölünmüşlüğü aşabilmek.
Çünkü TEK çatı demek, herkesin aynı düşünmesi demek değildir. Farklı düşüncelere rağmen ortak haklarda birlikte hareket edebilmek demektir.
Hekimler arasında siyasi görüş, branş, unvan, kurum veya sendika üyeliği üzerinden ayrım yapılmadan ortak talepler etrafında buluşulabilmelidir. Bir hekimin hakkını savunmak için önce hangi sendikaya üye olduğuna bakılmamalıdır.
Bugün ihtiyacımız olan şey, birbirinden daha çok üye toplamaya çalışan yapılar arasında bitmeyen bir rekabet değil; hekimlerin ortak sorunlarını birlikte takip edebilen, hukuki mücadeleyi sürdüren, çözüm önerileri hazırlayan ve sonuçlarını üyelerine açıkça anlatan güçlü bir mesleki iradedir.
Bu yaklaşımın hayata geçmesi kolay olmayabilir. Farklı örgütlerin kendi yapılarını ve önceliklerini koruma isteği bulunabilir. Ancak ortak sorunların büyüklüğü, ortak hareket etme ihtiyacını ortadan kaldırmıyor; tam tersine daha önemli hâle getiriyor.
TEK Sendika olarak bizim yaklaşımımız, bu ihtiyacı bir sloganın ötesine taşımaktır: Ortak ücret politikası, ortak hukuki mücadele, şeffaf temsil, branşlar arasında hakkaniyet ve hekimlik mesleğinin geleceğine ilişkin ortak bir program.
Fedakarlığı değil, adaleti kurumsallaştırmak
Hekimler bugüne kadar pek çok sorunu kişisel gayretleriyle aşmaya çalıştı. Eksik personelin yükünü üstlendi, hastasının mağdur olmaması için imkanlarını zorladı, aksayan işleyişin içinde çözüm üretmeye devam etti.
Ancak kişisel fedakarlıkla ayakta duran bir sistemin sürdürülebilir olduğunu söyleyemeyiz.
Bir kurumun işleyişi, hekimlerin sürekli kendi sınırlarını aşmasına bağlıysa orada çalışma düzeninin yeniden değerlendirilmesi gerekir. Bir ücret sistemi, hekimlerin her ay belirsizlik yaşamasına yol açıyorsa o sistemin sadeleştirilmesi gerekir. Bir mesleğin geleceği, yalnızca kişisel dayanıklılığa bırakılmışsa ortak güvencelerin güçlendirilmesi gerekir.
Stoacı filozoflardan çıkarabileceğimiz önemli derslerden biri, insanın olaylar karşısında aklını ve ilkelerini korumasıdır. Bunu hekimlik hayatına uyarladığımızda ne öfkeye teslim olmak ne de haksızlık karşısında alışkanlıkla sessiz kalmak zorundayız.
Sorunları doğru tanımlamak, çözüm üretmek, hukuki yolları kullanmak ve ortak hareket etmek elimizde.
Hekimlerin emeğinin karşılığını alabildiği, teşvik sisteminin adil ve anlaşılır olduğu, emekliliğin ekonomik güvence sunduğu, mesleki kararların bağımsız biçimde verilebildiği bir çalışma düzeni talep ediyoruz.
Bunlar birbirinden kopuk istekler değil. Hekimliğin sürdürülebilirliği için birbirini tamamlayan gereklilikler.
Ve bütün bu sorunların çözümünde, hekimlerin ortak iradesini temsil edebilen güçlü bir örgütlenmeye ihtiyaç var.
Benim için mesele, hekimlerin daha fazla fedakarlık yapmasını istemek değil; fedakarlığa ihtiyaç duymayan, emeği adil biçimde karşılayan bir sistemin kurulmasıdır.
İyi hekim olmakla hakkını savunmak arasında bir çelişki yok. Meslek ahlakını korumakla adalet talep etmek arasında da yok.
Hekimlik vicdan ister, ama yalnızca vicdanla ayakta tutulamaz. Adalet, güvence, hakkaniyet ve ortak sorumluluk da ister.
Sendikamızın yaklaşımını bu nedenle önemsiyorum: Hekimlerin ortak sorunlarını ortak bir iradeyle gündeme taşımak, çözüm önerilerini somutlaştırmak ve mesleğin geleceğini bireysel fedakârlıkların insafına bırakmamak.
Çünkü hekimlik yalnızca bugünün hastasını iyileştirmekle ilgili değildir. Yarın da nitelikli hekimlerin bu mesleği sürdürebileceği bir düzen kurmakla ilgilidir.




